این روزها در ایران بخشی از کاربران اینترنت کودکان هستند که برای شرکت در کلاس‌های مجازی، انجام تکالیف درسی، دستیابی به اطلاعات، برقراری ارتباط با دوستان یا اعضای خانواده، دانلود موسیقی، فیلم و البته بازی رایانه‌ای به اینترنت مراجعه می‌کنند.

فیلم‌ها، کتاب‌ها، بازی‌ها و همه محصولات فرهنگی در دنیا رتبه‌بندی می‌شود. حتی فارغ از مباحث دینی و مذهبی این رتبه‌بندی انجام شده است و برای بحث خشونت یا مباحث جنسی که برای کودک مناسب نیست، در کشورهای لیبرال هم موانعی را ایجاد کردند.

اعتیاد به اینترنت را می‌توان از مهم‌ترین چالش‌ها و تهدیدهای اینترنت نام برد. علی‌رغم همه تأکیدهای کارشناسان و مسئولان استفاده بی‌رویه و غیر مدیریت شده از اینترنت می‌تواند منجر به اعتیاد شود. این امر ممکن است بر سلامت جسمی و روانی کودکان تأثیر منفی بگذارد و باعث کاهش فعالیت‌های بدنی و تعاملات اجتماعی آن‌ها شود.  سایت‌ها و ویدئوهایی که محتوای خشونت‌آمیز، غیر اخلاقی یا غیرآموزشی دارند می‌توانند تأثیرات منفی بر روحیه و رفتار کودکان بگذارند.

اهمیت موضوع تا آنجاست که قانون‌گذاران در کشوری مانند فرانسه قرار است از ماه جاری میلادی (ژانویه) بررسی لایحه‌ای را با هدف محافظت از کودکان در برابر استفاده بیش از حد از صفحه‌نمایش‌ها آغاز کند. این قانون شامل ممنوعیت دسترسی افراد زیر ۱۵ سال به شبکه‌های اجتماعی و همچنین ممنوعیت استفاده از تلفن همراه در دبیرستان‌ها می‌شود.

مطالعات و گزارش‌های متعدد اکنون به‌روشنی خطرات ناشی از استفاده بیش از حد کودکان و نوجوانان از صفحه‌نمایش‌های دیجیتال را تأیید می‌کنند. کودکانی که دسترسی نامحدود به اینترنت دارند ممکن است در معرض محتوای نامناسب قرار بگیرند، با آزار و اذیت اینترنتی مواجه شده یا دچار اختلالات خواب شوند.

نگرانی جهانی درباره اثر شبکه‌های اجتماعی بر سلامت روان نوجوانان رو به افزایش است. به طوری که برخی بررسی‌ها اثرات روانی تیک‌تاک را روی کودکان بررسی کرده و پیشنهاد ممنوعیت شبکه‌های اجتماعی برای کودکان زیر ۱۵ سال و همچنین اعمال «مقررات منع رفت‌وآمد دیجیتال» را برای نوجوانان ۱۵ تا ۱۸ سال در برخی کشورها مطرح شده است.

در حال حاضر در کشور برای بازی‌های رایانه‌ای هم رتبه‌بندی انجام شده اما برخی خانواده‌ها همچنان آگاه نیستند که این رتبه‌بندی مناسب سن کودکشان هست یا خیر و خیلی کم از آن استفاده می‌شود. درصورتی که بنا بر تاکیدکارشناسان، والدین باید دسترسی کودک را بر اساس رتبه‌بندی محتواهایی که انجام شده در اختیارشان قرار دهند.

بهترین راهکارها برای حفاظت از کودکان در برابر اینترنت

به گفته کارشناسان، در قدم اول بهتر است والدین و معلمان به کودکان بیاموزند چگونه به صورت ایمن و درست از اینترنت استفاده کنند و آموزش‌هایی مانند تشخیص منابع معتبر، اجتناب از محتوای نامناسب و حفظ حریم خصوصی بسیار ضروری است. البته نباید فراموش شود والدین باید از ابزارهای کنترل والدین استفاده کنند تا دسترسی کودکان به محتوای نامناسب محدود شود و زمان استفاده از اینترنت مدیریت شود.

در این راستا بهتر است والدین کودکان را تشویق کنند تا در فعالیت‌های خارج از فضای دیجیتال مانند ورزش، هنر و بازی‌های گروهی شرکت کنند.  همچنین  ایجاد تعادل بین استفاده از اینترنت و فعالیت‌های دیگر، کلید بهره‌برداری از فرصت‌های اینترنت و اجتناب از چالش‌های آن است.  

تحقیقات نشان داده است استفاده بیش از حد کودکان از این فضا می‌تواند باعث افزایش استرس، اضطراب، افسردگی و خطرات فعالیت آنلاین و عاملی برای کاهش توجه و تمرکز درسی، اختلال در خواب و افزایش خشونت در کودکان شود.

بنابراین والدین باید قبل از ورود و دسترسی کودکان به دنیای دیجیتال سطح رشد و پختگی ذهنی کودکان را ارزیابی کنند چون بلوغ و آمادگی هر کودکی متفاوت است. با این حال اکثر متخصصان کودک و نوجوان استفاده از گوشی‌های هوشمند پیش از ۱۰ تا ۱۲ سالگی را اصلا توصیه نمی‌کنند چون کودکان در این سنین هنوز در حال تکامل مغزی هستند.

شاید بتوان گفت در ایران کار از لحاظ فنی خوب جلو رفته اما از نظر تبلیغات و اطلاع‌رسانی کار مناسبی صورت نگرفته است. راه‌اندازی اینترنت ویژه کودکان چند سالی بود که توسط دولت‌ها و مسئولان مطرح می‌شد؛ در این راستا، سند صیانت از کودکان و نوجوانان در فضای مجازی، از سال ۱۳۹۸ در دستور کار شورای عالی فضای مجازی قرار گرفت تا به واسطه آن، اینترنت کودکان از اینترنت عمومی جامعه مستقل شود و هم تولید محتوای گسترده‌ای مخصوص کودکان و نوجوانان در فضای اینترنت صورت گیرد و امکاناتی را در اختیار والدین و خانواده‌ها برای کمک به فرزندانشان قرار دهد، درنهایت این سند در  خرداد سال ۱۴۰۰ به تصویب شورای عالی فضای مجازی رسید.

از سال ۱۴۰۱ طرحی باعنوان اینترنت کودک و نوجوان راه اندازی شد که پدر و مادرها می‌توانند با خیالت راحت تنظیماتی را به اختیار در شیوه استفاده از فضای مجازی توسط کودکان انجام دهند.

در این راستا، با ورود به سایتی که اینترنت کودک معرفی شده خطاب به پدران و مادران گفته شده که با استفاده از چند روش می‌توانند دسترسی فرزندان خود را به سایت‌های مختلف اینترنت مدیریت کنند. علاوه بر موارد گفته شده در بخشی از سایت به رده بندی یا لیست سایت‌های اینترنتی اشاره شده که با ورود به این بخش چهار عنوان سایت‌ با رنگ‌بندی سبز، سفید، زرد و نارنجی مشاهده می‌شود که هر کدام لیستی از سایت‌های که برای دسترسی کودکان و نوجوانان مناسب هستند را دربردارند.

نکته قابل توجه این است که با راه اندازی این سرویس (۴۵۶) سه امکان برای خانواده ها برای حفاظت از کودکان در فضای مجازی فراهم می شود. نخست با شماره‌گیری #۴۵۶*، دوم از طریق سایت  و سوم از طریق اپلیکیشن ۴۵۶ این امکان برای خانواده‌ها فراهم‌ شده است تا دسترسی کودکان و نوجوانان خود به اینترنت را متناسب با سن و شرایط هر کدام تعریف و مدیریت کنند. به این منظور چهار سطح دسترسی تعریف شده است که در قالب چهار رنگ تعریف شده است که فعلا رنگ سبز (برای کودکان زیر ۵ سال) در اپراتورها فعال شده است.

همچنین همراه اول هم سیم‌کارتی ایجاد کرده بود که رایگان در اختیار کودکان گذاشته می‌شود و برای خانواده هم هیچ هزینه‌ای از جهت سیم‌کارت خریدن ندارد. محتوایی که این سیم‌کارت‌ها دسترسی دارند، محتوای مناسبی هست که قابل تایید واقع شده، یعنی یک نوع پالایش در مورد محتوای آن‌ها انجام شد که متناسب کودک و در آنجا قابل دسترس است. چند شرکت نیز شروع به ارائه خدمت و تولید محتوا برای سنین مختلف کرده‌اند.

در سطح جهانی در شرکت مایکروسافت روش کنترلی انجام‌شده برای کودکان که ابزاری برای کنترل از سوی والدین ایجاد شده و آن‌ها می‌توانند کودک را از دسترسی به موارد مختلف منع کنند اما استفاده زیادی از آن هم نمی‌شود زیرا خانواده‌ها یا به این دانش خیلی مسلط نیستند و یا آگاهی زیادی ندارند، درنتیجه بررسی‌ها نشان می‌دهد که والدین ابزار را دارند اما استفاده کافی را انجام نمی‌دهند.

درهر حال این موضوع در دولت چهاردهم هم از سوی مسئولان و وزیر ارتباطات بارها مورد تأکید قرار گرفته است به نظر می رسد یک عزم ملی برای سر و سامان دادن به این فضا جزم شده است.